Kadın Hastalıkları ve Doğum Polikliniği

Bölümümüzde kadın sağlığının beş ana ekseninde hizmet veriyoruz. Bu eksenler tek bir hastayı yaşamının farklı dönemlerinde aynı klinik içinde kapsayacak biçimde tasarlandı.

• Genel kadın sağlığı ve jinekolojik muayene: Rutin kontrol, smear (servikal yayma), pelvik ultrasonografi, vajinal akıntı ve enfeksiyon değerlendirmesi, adet düzensizlikleri, ağrılı adet, premenstrüel sendrom yönetimi.
• Gebelik takibi ve doğum: Gebelik öncesi danışmanlık, ilk üç ay tarama testleri, ileri ultrasonografik incelemeler (anomali taraması, biyofizik profil), riskli gebelik takibi, normal doğum ve sezaryen.
• Menopoz ve osteoporoz: Perimenopozal dönem semptom yönetimi, hormon replasman tedavisi (HRT) değerlendirmesi, kemik erimesi takibi ve yönlendirme.
• İnfertilite (kısırlık) değerlendirmesi: İlk basamak tanı süreci — hormonal panel, HSG (rahim filmi), folikül takibi; gerekiyorsa ileri merkez yönlendirmesi.
• Aile planlaması: Doğum kontrol yöntemleri danışmanlığı, rahim içi araç (spiral) takılması, hap ve enjeksiyon protokolleri, cinsel yolla bulaşan hastalıkların taranması.

Cerrahi tarafta histeroskopi, laparoskopik girişimler ve kadın doğum branşının kapsadığı diğer ameliyatlar; hastanın endikasyonu ve genel sağlık tablosu üzerinden ilgili merkezle koordinasyon içinde planlanır. Nis Clinic bir poliklinik yapısıdır; cerrahi gereken durumlarda hastane düzeyinde girişimler için yönlendirme ve birlikte takip yürütülür.

Gebelik takibinin bir hekim tarafından bütüncül yürütülmesi, hem hastanın hem bebeğin güvenliği için önemlidir. Bölümümüzde gebe takibi standart bir program çerçevesinde, ama her hastanın hikayesine göre uyarlanmış olarak yapılır.

İlk üç ay (1-12. hafta): Gebelik tespiti, kalp atımının doğrulanması, son adet tarihiyle gebelik haftasının senkronizasyonu. Bu dönemde kombine tarama testi (NT — ense kalınlığı + ikili biyokimyasal test) yapılır; ileri yaş gebelik veya yüksek risk durumlarında non-invaziv prenatal test (NIPT) seçenekleri konuşulur.

İkinci üç ay (13-27. hafta): Detaylı anomali taraması ultrasonu 20-22. haftalarda yapılır. Bu inceleme bebeğin organ gelişiminin tarandığı kritik bir kontroldür ve yeterli zaman ayrılarak gerçekleştirilir. Gestasyonel diyabet taraması (OGTT) 24-28. haftalarda standart programa dahildir; öncesinde risk faktörü olan hastalarda daha erken yapılabilir.

Üçüncü üç ay (28-40. hafta): Bebeğin büyüme takibi, plasenta lokalizasyonu, amniyon sıvısı miktarı ve doppler değerlendirmesi düzenli kontrollerle yürütülür. 36. haftadan itibaren haftalık kontrol başlar; non-stres test (NST) gerektiğinde uygulanır.

Riskli gebelik: Hipertansiyon, gestasyonel diyabet, plasenta previa, intrauterin gelişme geriliği (IUGR), çoğul gebelik, ileri anne yaşı (35+) ve önceki gebelik komplikasyonu öyküsü olan hastalarda takip sıklığı artar; gerekli laboratuvar tetkikleri ve maternal-fetal tıp merkezi konsültasyonu birlikte yürütülür.

KKTC'de gebe takibinin avantajı şudur: yoğun trafik, randevu kuyruğu ve hekim değişikliği gibi büyük şehir sıkıntıları yerine, hastanın aynı hekimle ilişki kurabildiği ve doğum gününe kadar tutarlı bir takip planının korunabildiği bir yapı. Uluslararası hastalar (medikal turizm) için gebe takibinin bir kısmı KKTC'de, bir kısmı kendi ülkelerinde yapılabilir; bu durumda kayıtlar paylaşılır ve takvim koordine edilir.

Doğum yöntemi kararı tek bir kriterle alınmaz. Annenin tıbbi durumu, bebeğin pozisyonu ve büyümesi, plasentanın yerleşimi, önceki doğum öyküsü ve annenin tercihi — hepsi birlikte değerlendirilir. Tıbbi endikasyon ön plandadır; isteğe bağlı (elektif) sezaryen ayrı bir başlıktır ve hasta ile detaylı konuşularak karar verilir.

Normal doğum: Bebeğin pozisyonu uygun, plasenta sorunsuz, anne sağlığı doğum için müsait ise vajinal doğum tercih edilen yoldur. Travay (doğum eylemi) takibi standart obstetri pratiğine göre yapılır; fetal kalp izleme, uterus kasılma takibi ve servikal değişim düzenli kontrolle değerlendirilir.

Epidural anestezi ile ağrısız doğum: Travayın aktif fazında, hastanın isteğine ve anestezi ekibinin değerlendirmesine bağlı olarak epidural anestezi uygulanabilir. Bu yöntem doğum ağrısını belirgin biçimde azaltır, annenin bilinci açık kalır ve bebeğe geçişle ilgili güvenlik profili kabul edilebilir düzeydedir. Her hasta için uygun değildir — sırt cerrahisi öyküsü, kanama bozukluğu, lokal enfeksiyon ya da hastanın açık reddi durumunda alternatif analjezi yöntemleri konuşulur.

Sezaryen: Plasenta previa, makat geliş, ikiz gebelikte uygun olmayan pozisyon, daha önce iki sezaryen geçirilmiş olması, fetal distres ve diğer obstetrik endikasyonlarda sezaryen gerekir. Anestezi tercihleri:

• Spinal anestezi: Belden tek doz blok. Annenin bilinci açık kalır, hızlı etki, bebekle ilk temas hemen mümkündür. Çoğu planlı sezaryende tercih edilir.
• Epidural anestezi: Travayda zaten epidural takılmış hastada acil sezaryen gerektiğinde mevcut kateterden anestezi dozu artırılabilir.
• Genel anestezi: Acil durumlar, kontrendike spinal/epidural ya da hastanın özel tercihi durumunda kullanılır.

Annenin doğum yöntemi tercihi: Bilgilendirme ve karar süreci konsültasyonda detaylı yürütülür. Acele bir kararla planlanan elektif sezaryen, daha sonra hastanın sorgulayacağı bir tercih değil, birlikte gözden geçirilmiş bir karar olmalıdır. Dr. Mehmetoğlu klinik tavrını şöyle özetler: "Sezaryen ile normal doğum arasındaki karar tıbbi endikasyona göre verilir; hastanın istek ve beklentisi de dinlenir, ama tıbbi gerekçe önde gelir."

Jinekolojik muayene, kadının yaşam dönemine göre farklılaşır. Yıllık rutin kontrol kadın sağlığının temelidir; semptom bekleyerek hekime gelmek, erken yakalanabilecek pek çok durumun gecikmesine yol açar.

Rutin yıllık muayene içeriği:

• Genel jinekolojik bakı (spekulum muayenesi, bimanual muayene)
• Pelvik ultrasonografi (transabdominal ya da transvajinal)
• Smear (servikal yayma) — servikal kanser taraması için
• Memenin gözden geçirilmesi ve gerektiğinde meme görüntüleme yönlendirmesi
• Şikayet varsa vajinal akıntı kültürü, hormonal panel

Smear testi sıklığı ve HPV taraması: 21 yaşından sonra ya da cinsel aktivite başladıktan sonra smear başlatılır. Sıklık genelde 3 yılda bir (sonuç normal ise), HPV testi ile birlikte yapıldığında 5 yılda bire kadar uzayabilir. Anormal smear sonucunda kolposkopi (büyütmeli görüntü ile servikal değerlendirme) ve gerektiğinde servikal biyopsi yapılır.

Endometrial biyopsi: Postmenopozal kanama, düzensiz ve uzamış adetler, endometrial kalınlık artışı saptanan hastalarda endometriyumdan örnek alınır. İşlem poliklinik şartlarında, lokal anestezi ile yapılabilir; örnek patoloji laboratuvarına gönderilir.

HSG (histerosalpingografi — rahim filmi): İnfertilite tanı sürecinin parçası. Rahim içi ve fallop tüplerinin açıklığı kontrastlı röntgen ile değerlendirilir. Adet bittikten sonra erken folliküler fazda yapılır.

Kolposkopi: Servikal lezyonlardan şüphelenildiğinde büyüteçli optik cihazla servikal yüzeyin detaylı incelenmesi. Aceto-asetik asit ve Lugol solüsyonu boyaması ile şüpheli alanlar belirlenir, gerekirse aynı seansta biyopsi alınır.

Her tarama testinin sıklığı hastanın yaşına, aile öyküsüne, daha önceki sonuçlarına ve risk faktörlerine göre kişiselleştirilir. "Herkes için yıllık" gibi bir kural yerine bireysel takip programı önerilir.

Menopoz tek bir olay değil, ortalama 4-8 yıllık bir geçiş dönemidir (perimenopoz). Bu süreçte adet düzeni bozulur, sıcak basması, gece terlemeleri, uyku bozukluğu, ruh hali dalgalanmaları ve vajinal kuruluk gibi şikayetler gelişebilir. Her kadın aynı yoğunlukta yaşamaz; bazılarında hayat kalitesi belirgin etkilenir, bazılarında sessizce geçer.

Klinik yaklaşımımız:

• Tanı: Menopoz tanısı genelde klinik bulgu ve adet öyküsüyle konur. Yardımcı testler (FSH, östradiol) tipik durumda gerekli değildir; ancak erken menopoz şüphesi (40 yaş altı) veya atipik tablolarda istenir.
• Hormon replasman tedavisi (HRT): Sıcak basması, gece terlemeleri ve genitoüriner semptomları belirgin etkilenmiş hastalarda HRT seçeneği değerlendirilir. Endikasyon, kontrendikasyonlar (meme kanseri öyküsü, tromboembolik olay, kontrolsüz hipertansiyon, karaciğer hastalığı) ve risk profili detaylı konuşulur. Karar verilirse en düşük etkili doz, en kısa süreyle planlanır.
• Lokal vajinal tedavi: Genitoüriner menopoz sendromu (vajinal kuruluk, ağrılı ilişki, idrar yolu şikayetleri) için lokal östrojen tedavisi sistemik HRT'den ayrı bir seçenektir ve genel risk profili daha düşüktür.
• Yaşam tarzı ve alternatif yaklaşımlar: Düzenli egzersiz, kalsiyum-D vitamini, soya bazlı diyet, kafein-alkol azaltımı ve uyku hijyeni bu dönemde belirgin etki gösterir. Bunlar HRT'yi reddeden ya da kontrendike olan hastalar için ilk basamak yaklaşımdır.

Osteoporoz takibi: Menopoz sonrası kemik kaybı hızlanır. Kemik mineral yoğunluğu (DEXA) ölçümü 65 yaş üstü tüm kadınlarda, risk faktörü olanlarda (erken menopoz, ailede kalça kırığı, uzun kortikosteroid kullanımı, BMI 20 altı) daha erken önerilir. Tedavi kararı endokrinoloji ya da iç hastalıkları branşıyla koordineli yürütülür.

Menopoz dönemi kadın sağlığının "bittiği" bir nokta değildir; yeni bir takip evresinin başlangıcıdır. Kalp damar sağlığı, kemik yoğunluğu, meme ve servikal taramalar bu dönemde de kesintisiz devam eder.

İnfertilite tanımı: Korunmasız ve düzenli cinsel ilişkiye rağmen 1 yıl içinde gebelik elde edilememesi (35 yaş altı) ya da 6 ay (35 yaş üstü). Bu süre dolmadan paniklemeye gerek yoktur; ancak özgül risk faktörleri (önceden geçirilmiş pelvik enfeksiyon, endometriyozis öyküsü, düzensiz adet, anatomik bilinen sorun) varsa daha erken değerlendirme istenir.

İlk basamak değerlendirme — hangi testler?

• Detaylı hikaye ve fizik muayene (her iki eş için)
• Hormonal panel: FSH, LH, östradiol, AMH (over rezerv göstergesi), TSH, prolaktin
• Over rezerv değerlendirmesi: AMH + transvajinal ultrasonografi ile antral folikül sayımı
• HSG (rahim filmi) — tubal açıklık kontrolü
• Eş için spermiyogram

Bu testlerin büyük kısmı poliklinik şartlarında planlanabilir. Sonuçlar bir tablo halinde bir araya geldiğinde, çiftin durumuna göre takip yolu belirlenir. Bazı vakalarda problem basittir ve yaşam tarzı ya da kısa süreli ovülasyon indüksiyonu yeterli olur; bazı vakalarda ileri reprodüktif tıp merkezine (IVF/ICSI) yönlendirme gerekir. Nis Clinic'te ilk basamak değerlendirme yapılır, tüp bebek programı yürütülmez; tanı süreci tamamlandıktan sonra ileri merkez yönlendirmesi şeffafça konuşulur.

Aile planlaması — doğum kontrol yöntemleri:

• Rahim içi araç (spiral / IUD): Hormonlu (levonorgestrel) ve bakırlı seçenekler. 5-10 yıl etkinlik, geri dönüşümlü, yüksek başarı. Adet sonrası ilk haftada poliklinikte takılır; yerleşim kontrolü 4-6 hafta sonra ultrasonla yapılır.
• Hormonal hap, vajinal halka, transdermal patch: Günlük, haftalık veya aylık seçenekler. Hastanın yaş, sigara kullanımı, migren öyküsü ve kardiyovasküler risk profiline göre seçilir.
• Üç aylık enjeksiyon: Hap kullanmayı zorlu bulan ya da emziren hastalar için seçenek.
• Bariyer yöntemler: Kondom; gebelik koruması yanında cinsel yolla bulaşan hastalık koruması da sağlar.
• Doğal yöntemler: Takvim, vücut ısısı takibi, servikal mukus. Etkinliği düşük, hasta eğitimi gerektirir.
• Kalıcı yöntemler: Tubal ligasyon; aile tamamlandığı kesinleşmiş çiftlerde değerlendirilir, cerrahi seçenek olarak ilgili merkezle koordine edilir.

Cinsel yolla bulaşan hastalıklar: Klamidya, gonore, HPV, herpes, sifiliz taraması risk faktörü olan hastalarda ya da hastanın talebi üzerine yapılır. HPV aşısı (Gardasil 9) idealde 9-14 yaş arasında, geç dönemde 26 yaşına kadar (bazı ülkelerde 45'e kadar) önerilir; aşının zaman pencereleri ve etkinliği konsültasyonda detaylı konuşulur.